Lô Lô Chải: giữ làng hay giữ khách, bài toán của làng du lịch tốt nhất thế giới

Thôn Lô Lô Chải, xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang, đang đón làn sóng phát triển du lịch nóng. Nhưng cùng với làn sóng ấy là một nghịch lý đang hiện rõ từng ngày: những ngôi nhà bê tông giả trình tường mọc lên chen lấn những ngôi nhà trình tường mộc mạc, cổ kính, thứ đã làm nên danh tiếng của ngôi làng được công nhận là Làng du lịch tốt nhất thế giới.

Từ hơn 40 nhà lên 138 nhà truyền thống

Theo UBND xã Lũng Cú, khi Lô Lô Chải được công nhận là Làng du lịch tốt nhất thế giới vào năm 2025, trong thôn có hơn 40 nhà mang kiến trúc truyền thống. Đến nay, số nhà mang kiến trúc truyền thống tăng lên 138 trên tổng số 153 nhà của thôn. Con số tăng nhanh cho thấy người dân đã ý thức được giá trị của kiến trúc truyền thống trong việc thu hút du khách.

Tuy nhiên, theo quan sát của phóng viên Tuổi Trẻ, một số nhà mang kiến trúc truyền thống thực chất được xây dựng bằng vật liệu mới, có kết cấu gần giống nhà trình tường truyền thống. Một công trình đang xây dựng ở Lô Lô Chải có bản thiết kế là kết cấu bê tông cốt thép, tường sơn giả màu đất và lợp ngói âm dương. Nhìn từ xa, những ngôi nhà này giống nhà trình tường, nhưng bản chất lại là nhà bê tông.

Vấn đề đặt ra là nhà trình tường truyền thống có còn hợp nhu cầu hay không. Người dân, hộ kinh doanh buộc phải chỉnh trang nhà cửa để đảm bảo các điều kiện phục vụ khách du lịch: nâng cấp hệ thống nước, vệ sinh, nước thải, đường sá. Một ngôi nhà đất nện cổ kính có thể đẹp để ngắm, nhưng chưa chắc đã đáp ứng được nhu cầu lưu trú của du khách hiện đại.

Người giữ bản sắc chịu thiệt

Nghịch lý lớn nhất của Lô Lô Chải là những người giữ gìn bản sắc lại thu lợi ít, trong khi những người xây nhà hàng, khách sạn thu lợi lớn. Bảo tồn là yếu tố then chốt thu hút du khách, nhưng làm sao để người đã bảo tồn cũng có lợi ích, chứ không thể để họ chịu thiệt. Đó là câu hỏi mà Chủ tịch xã Lũng Cú Trần Đức Chung đặt ra.

Một hướng giải quyết được đặt ra là tách riêng khu lưu trú với khu nhà truyền thống, để du khách vừa có chỗ ở tiện nghi vừa không làm biến dạng không gian cổ của làng.

Quy hoạch ba vùng và quản lý chặt chẽ

Theo Chủ tịch xã, hiện tại Lũng Cú đã gửi hồ sơ đồ án quy hoạch chi tiết tỉ lệ ¹⁄₅₀₀ phân khu 2, vùng lõi làng Lô Lô Chải, đến cơ quan chuyên môn lấy ý kiến. Xã quy hoạch làng Lô Lô Chải thành ba vùng: vùng lõi, trung tâm thôn là vùng bảo tồn; vùng ven và vùng phát triển.

Địa phương cũng đã kiến nghị với các sở, ngành liên quan xây dựng các quy định cụ thể hóa các quy định về quản lý kiến trúc, bảo tồn nhà trình tường, cảnh quan và không gian văn hóa truyền thống, đảm bảo hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Từ khi sáp nhập xã vào tháng ⁷⁄₂₀₂₅ đến đầu tháng 10 vừa qua, xã đã kiểm tra 18 đợt, lập biên bản gần 30 trường hợp vi phạm các quy định về đất đai, trật tự môi trường, xây dựng.

Không thể bảo tồn mà kìm hãm phát triển

Ông Trần Đức Chung nhấn mạnh một quan điểm được nhiều người đồng tình: không thể cứ bảo tồn mà không phát triển được. Nhưng phát triển như thế nào để giữ được bản sắc, và người đã bảo tồn phải có lợi ích, chứ không thể để họ chịu thiệt. Đây là bài toán không chỉ của Lô Lô Chải mà của nhiều làng du lịch cộng đồng trên cả nước.

Nếu đánh mất những thứ đó vì phát triển nóng, ngôi làng sẽ mất đi chính lý do khiến du khách tìm đến.

Lô Lô Chải đang đứng trước ngã rẽ mà nhiều điểm đến nổi tiếng khác cũng từng đối mặt: phát triển nhanh để đón khách, hay phát triển chậm để giữ hồn. Câu trả lời mà chính quyền xã đang hướng tới là phát triển có quy hoạch, để bảo tồn không kìm hãm phát triển và phát triển không phá vỡ bảo tồn.

Nguồn tin: Báo Tuổi Trẻ